Historia Komendy Powiatowej Policji w Kępnie
Geneza służb porządkowych w Kępnie po 1918 roku związana jest z ruchami niepodległościowymi z lat 1918-1919.
W wyniku utworzenia Naczelnej Rady Ludowej w Poznaniu, w całej Wielkopolsce zaczęły funkcjonować Straże Obywatelskie, a później Straże Ludowe, odpowiedzialne za zapewnienie bezpieczeństwa publicznego. W Kępnie Rada Ludowa została powołana w połowie listopada 1918 roku. Rada apelowała do społeczności o zachowanie spokoju oraz kontrolowanie emocji młodzieży. Jej celem było zapewnienie bezpieczeństwa mieszkańcom. Żołnierze polscy byli zobowiązani do wstąpienia do Straży Ludowej, która miała siedzibę w budynku magistratu. Na czele Rady stał proboszcz kępiński, ks. Ignacy Nowacki.
Internowani działacze kępińskiej Rady Ludowej w obozie Neuhammer
16 listopada 1918 r. - w związku z obawą o likwidację polskiej władzy przez Niemców, powołano służbę porządkową pod nazwą Rada Robotniczo-Żołnierska. Wprowadzono godzinę policyjną, a nad bezpieczeństwem mieszkańców czuwały patrole z czerwonymi wstęgami z pieczątką miejską. 29 listopada 1918 r. Rada Robotniczo-Żołnierska została rozwiązana, a porządek w Kępnie przejęła Straż Ludowa, której naczelnikiem został Wacław Kokociński. W jej skład wchodziło 94 Polaków oraz około 30 Niemców i Żydów. 6 stycznia 1919 roku zaczęły powstawać oddziały Straży Ludowej w powiatach kępińskim i ostrzeszowskim.
Po sukcesie Powstania Wielkopolskiego, na początku 1920 roku zlikwidowano władze miejskie i magistraty w miastach liczących poniżej 10 tys. mieszkańców, do których należało Kępno. Mianowano tymczasowych członków rady miejskiej i magistratu. Tymczasowym burmistrzem został Edmund Karłowski, a jego zastępcą Józef Respondek. Był to istotny krok w kierunku tworzenia polskiej administracji i formacji policyjnej w Kępnie. Proces ten był powolny, ponieważ w magistracie wciąż zasiadali niemieccy urzędnicy. Administracja miejska odpowiadała za bezpieczeństwo i porządek publiczny.
Józef Respondek, pełniący funkcję burmistrza od lipca 1920 roku, w piśmie do Starostwa Powiatowego w Kępnie z 20 stycznia 1922 roku informował, że policja w mieście została upaństwowiona z dniem 1 grudnia 1921 roku. Dokument ten formalizował istnienie służby policyjnej w powiecie kępińskim.
Powstanie Policji Państwowej w powiecie kępińskim datuje się na początek lipca 1920 roku, kiedy to powołano XI Okręg Policji Państwowej w Poznaniu.
19 czerwca 1920 r. Komendant Główny Policji Państwowej mianował insp. Wiktora Ludwikowskiego na stanowisko Komendanta Okręgowego Policji w Poznaniu, nadając mu także kompetencje do tworzenia komend powiatowych.
3 lipca 1920 r. zintegrowano dotychczasową Komendę Wojewódzką Policji Państwowej z byłej Dzielnicy Pruskiej, Dowództwa I Brygady Żandarmerii Krajowej oraz poznańskiej policji mundurowej w jednolitą Policję Państwową.
Na dzień 14 lipca 1920 r. w siedzibie Komendy Okręgowej w Poznaniu wyznaczono termin posiedzenia komisji, której celem była reorganizacja terytorialna województwa poznańskiego.
Komenda Powiatowa Policji Państwowej w Kępnie została formalnie utworzona na podstawie rozkazu nr 3 Komendanta Okręgowego Policji Państwowej w Poznaniu z dnia 16 lipca 1920 r.
Początkowo siedziba Policji Państwowej w Kępnie mieściła się w magistracie, a następnie przeniesiono ją na ul. Dąbrowskiego 1 (obecnie Dąbrowskiego 7), gdzie funkcjonowała do września 1939 r.
W momencie wybuchu II wojny światowej, w wrześniu 1939 roku, w Komendzie Powiatowej Policji Państwowej w Kępnie służyło 104 policjantów, w tym 2 oficerów. Oprócz komendy powiatowej, na terenie powiatu funkcjonowało 11 posterunków. Kępińska komenda była jedną z większych w ówczesnym okręgu poznańskim, obejmując znaczną część regionu, sięgając Mikstatu, Siemianic, Podzamcza i Słupi pod Bralinem. Była to 12. komenda powiatowa pod względem liczby zatrudnionych policjantów.
Komenda Powiatowa Policji Państwowej w Kępnie, poza pełnieniem zadań policyjnych, miała również wpływ na rozwój społeczno-kulturalny miasta. Przykładem jest powstanie Policyjnego Klubu Sportowego, który został zainicjowany na przełomie 1928 i 1929 roku przez ówczesnego komendanta Kazimierza Wiśniewskiego.
Kaźmierz Wiśniewski, Komendant Powiatowy Policji w Kępnie w latach 1925-1931 (siedzi) wraz z podwładnymi. Z prawej – przodownik Wojciech Stefaniak.Opracowano statut organizacji, który miał 8 stron maszynopisu. 21 lutego 1929 roku został on pozytywnie zaopiniowany przez Komendę Wojewódzką w Poznaniu. Dnia 9 marca 1929 roku do kępińskiego starostwa wpłynął formalny wniosek o rejestrację organizacji pod nazwą „Policyjny Klub Sportowy”. Pierwszym prezesem został podkomisarz Kazimierz Wiśniewski, sekretarzem przodownik Józef Szudy, a skarbnikiem przodownik Jan Wrzyszcz. W statucie podkreślono apolityczny charakter klubu oraz zaznaczono, że będzie on działał przy Komendzie Powiatowej Policji w Kępnie. Celem klubu było promowanie sportu i aktywności fizycznej wśród policjantów. Klub miał swoje godło, przedstawiające białe przedramię z czerwoną kulą na niebieskim tle. Zgodnie z Dziejami Kępna, organizacja liczyła 49 członków, jednak w chwili rejestracji było ich już 62. Do klubu mogli przystąpić nie tylko policjanci, ale także urzędnicy państwowi, a członkowie zobowiązani byli do uiszczenia składki wpisowej w wysokości 100 złotych lub darowizny w naturze. W ramach klubu działały różne sekcje sportowe, takie jak piłka nożna i ping-pong, z minimalną liczbą 5 członków w każdej sekcji.
W 1926 roku powstało także Koło Stowarzyszenia „Rodzina Policyjna”, które aktywnie działało w zakresie kultury i oświaty. Działały tam głównie kobiety – matki, żony i córki policjantów. Wniosek o rejestrację organizacji złożono do Urzędu Bezpieczeństwa i Porządku Publicznego w Kępnie 17 czerwca 1926 roku. W skład zarządu weszły: Zofia Wiśniewska (żona ówczesnego komendanta) – prezes, Eleonora Gendaszkowa (żona sekretarza Komendy Powiatowej) – sekretarz oraz Aniela Kuropatwińska – skarbnik. Przy rejestracji stowarzyszenie liczyło 52 członków rzeczywistych i 49 nadzwyczajnych, gdzie członkami rzeczywistymi były najbliższe rodziny funkcjonariuszy, a nadzwyczajnymi – osoby deklarujące chęć przystąpienia do organizacji. Koło „Rodzina Policyjna” miało na celu pomoc rodzinom policjantów. Organizowało spotkania towarzyskie, wykłady, wycieczki oraz koncerty, a także przyczyniło się do utworzenia biblioteki przy komendzie.
Posiedzenie członków Stowarzyszenia „Rodzina Policyjna”. Policjanci Komendy Powiatowej Policji Państwowej przed siedzibą komendy przy ul. Ogrodowej wraz z rodzinami. W środku siedzi Komendant Powiatowy – nadkom. Kazimierz Niewiarowski; szósty od lewej w górnym rzędzie: przodownik. Wojciech Stefaniak; siódmy z lewej: przodownik Karol Gendaszek – sekretarz Komendy Powiatowej Policji.Losy kępińskich policjantów i ich rodzin po klęsce wrześniowej 1939 roku są w dużej mierze nieznane. Większość z nich pozostaje bezimienna, a historie tych, którzy zostali zapamiętani, wiążą się z tragicznymi wydarzeniami, takimi jak ludobójstwo katyńskie, zsyłki do gułagów oraz eksterminacja w hitlerowskich obozach zagłady.
Poniżej znajdują się szczegółowe opracowania biogramów policjantów z Komendy Powiatowej Policji Państwowej w Kępnie, którzy zostali zamordowani w ramach likwidacji obozu jenieckiego w Ostaszkowie oraz ci, którzy zostali zamordowani przez hitlerowców.
https://bezpiecznykepinski.pl/granatowi-policjanci-ziemi-kepinskiej/
https://bezpiecznykepinski.pl/wp-content/uploads/2020/05/Granatowi_Bohaterowie_Ziemi_Kepinskiej_rozdz.3.pdf
https://bezpiecznykepinski.pl/wp-content/uploads/2020/06/Granatowi_Bohaterowie_Ziemi_Kepinskiej_R6___Mateusz-Lewek.pdf